Zaterdag 6 januari 1917...
werden vijf ter dood veroordeelde soldaten naar het Somme-front gebracht.
De eerste, vroeger een vrolijke avonturier...
had nummer 21-24 van rekruteringsbureau Seine.
Hij droeg laarzen die van een Duitser geweest waren.
Vroeger was 21-24, bijgenaamd Bastoche...
verkikkerd op een roodharige schone, Véronique Passavant.
Hij was meubelmaker in Parijs.
Soms gingen ze een sneeuwwitje drinken bij P'tit Louis, rue de la Main d'Or.
De laarzen waren van een dode vijand geweest.
Gevuld met stro of oude kranten, konden ze zijn ouwe kistjes vervangen.
Wegens zelfverminking moest hij voor de krijgsraad verschijnen.
Er was kruit op zijn gewonde hand gevonden.
Hij werd ter dood veroordeeld.
Pas op de draad.
De tweede soldaat was nummer 40-77, ook uit departement Seine.
Hij werkte als lasser bij de spoorwegen in Bagneux.
Hij heette Francis Gaignard. Z'n bijnaam was Six-Sous.
Hij wist dat armen voor rijken wapens maakten...
waarmee ze zelf gedood werden.
Hij probeerde het zijn kameraden uit te leggen, maar dat lukte niet.
De soldaten waren door de slechte wijn zo afgestompt geraakt...
dat hij zich gewonnen gaf.
Nummer 18- 18 was van de vijf de dapperste en de geduchtste.
Hij had een officier van zijn compagnie vermoord.
Een officier die gesneuvelden mishandelde.
Opstaan.
Sta op, sta op.
Lopen, jij.
Niemand wist ervan.
Benoît Notre-Dame was een boer uit de Dordogne.
Op een augustusochtend hadden ze hem gehaald en op de trein gezet.
Pas op de draad.
De telefoondraad verbindt hen met de wereld der levenden.
Zo kan het presidentiële gratiebevel hen bereiken.
De enige die erin gelooft, is nummer 73-28, uit Corsica.
Ange Bassignano.
Zijn naam betekent 'engel', en paste hem in geen enkel opzicht.
Hij was een leugenaar, een scharrelaar, een opschepper en een verklikker.
Hij was de souteneur geweest van Tina Lombardi.
Hij had vijf jaar cel gekregen voor wat hij een harts- of een erezaak noemde.
Maar het was een afrekening tussen lokale pooiers.
In 1916 werden zelfs misdadigers geronseld...
om de slinkende regimenten bij Verdun aan te vullen. Hij mocht kiezen.
Ze vallen bij bosjes, zo te zien. - Dat valt best mee.
Voor wie is dat dan?
Het schijnt dat jullie morgen gaan aanvallen.
Dus wij...
werken vooruit.
Pas op de draad.
Nummer vijf was een 'groentje' zoals lichting 1917 werd genoemd.
Hij was op vijf maanden na 20.
Hij was nu overal bang voor. Voor het eigen kanonnenvuur...
voor wind die een gasaanval kon aankondigen...
voor executies.
Vóór de slachting was hij anders, heel anders.
Bij storm redde hij vuurtorenwachters.
Voorwaarts.
Toen sloeg er één granaat te veel in.
Dat wordt een enkeltje naar je verloofde. - Nee, naar de krijgsraad.
Toe sergeant, hij heeft genoeg te verduren gehad.
Hij riskeert het peloton. Toon gevoel. - Koppen dicht.
Toe, sergeant. - Koppen dicht.
Toen Mathilde en Manech voor het eerst geslapen hadden...
sliep hij in met zijn hand op haar borst.
Wanneer zijn wond steekt, voelt Manech Mathilde's hartenklop...
en voelt hij zich dichter bij haar.
Als Manech dood was, dan zou Mathilde het weten.
Na het overlijdensbericht, klampt ze zich aan haar intuïtie vast als aan een draad.
Nooit laat ze de hoop varen.
Ze is opgewekt van aard. Ze denkt: Als de draad m 'n minnaar niet terugbrengt...
dan kan ik me er altijd nog aan ophangen.
In juni 1920 krijgt Mathilde een brief van een non.
Een patiënt in het ziekenhuis van Rennes vraagt naar haar.
Hij zou Manech in januari 1917 aan het Somme-front ontmoet hebben.
Augustus 1912.
Geen lelijke man, niet? Dit is een Dion...
met rechtstreekse aandrijving.
Wat is er met Manech gebeurd?
In januari 1917 moest ik vijf terdood- veroordeelden naar het front escorteren.
En hij was een van hen.
Naar een loopgraaf in de voorste linie.
Gevangenen en bewakers wachtten ons op, bij een kapotgeschoten kerkhof.
Wat doe je met die Duitse laarzen? - Ik wacht.
Waarop?
Denk maar niet dat Poincaré gratie geeft.
Heus wel. Ik had niet eens veroordeeld mogen worden.
Ik ben Corsicaan, geen Fransman.
Laat maar. Hij spoort niet meer, gelukkig voor hem.
Klaar, luitenant?
Hij mag blij zijn met de kou. Anders had het koudvuur hem al gesloopt.
En Manech?
Had hij veel pijn?
We hebben twee vingers moeten amputeren. Maar hij had geen pijn meer.
Ik moest ze naar een loopgraaf brengen die Bingo Crépuscule heette.
Verdomme. Had die figuren onderweg geloosd.
Had ze een trap onder hun hol verkocht.
Ik had orders om ze hierheen te brengen. - Weet je wat, sufkop?
Dan beveel ik je nu om ze eruit te flikkeren en ze daar te laten creperen...
tussen de moffen en ons. Dat zijn godverdomme mijn orders.
Er is een soort status quo met de moffen.
De boel dut in. Het wordt tijd voor flink wat stront.
Soep, mannen. En nog lauw ook.
Biet met venkel.
Waar heb jij zin in, jongen?
Warme chocola met een boterham met honing.
Desnoods vermoord ik m'n moeder ervoor.
Mag ik, luitenant?
Hij is wees. Maar voor Célestin Poux is geen veldkeuken veilig.
Hij flikt het altijd weer.
Een kwartier later was ie terug.
Zoute boter...
lavendelhoning en...
chocolademelk van cacao uit Niger.
Goed zo. - Groentje?
Moet je niemand schrijven? Heb je geen verloofde?
Mathilde, ze heet Mathilde.
Mathilde, ja. Ik hoor haar hart kloppen, het is net morse.
We gaan trouwen.
Gelukkig zijn we veroordeeld. Anders was het pas na de oorlog geworden.
Nu kan ik meteen na de executie naar huis.
Zal ik je het vervolg besparen?
Ik loop mank, ik ben niet gek. Wat is er gebeurd?
We knipten een gat in het prikkeldraad...
en kleedden de vijf tegen de kou.
Célestin Poux gaf je verloofde een rode wollen handschoen.
Zitten ze ver weg? - Nee, maar het geschut bereikt ze niet.
En gas kan met de wind terugwaaien.
Redden ze het? - Ze worden overhoop geschoten...
of creperen van de kou. De moffen lachen zich rot.
Meubelmaker Bastoche werd omhelsd door korporaal Gordes.
Die kenden elkaar duidelijk al.
Daarna zijn ze de loopgraaf uitgejaagd.
Verdomme. - Kop dicht.
September 1914. Hier druk ik 150 pond.
Dat was al iets minder dan voorheen.
Die ochtend in januari 1917, leefde Manech toen nog?
Bij het aanbreken van de dag riep Favart hun namen.
Op de boer uit de Dordogne na antwoordden ze allemaal.
Bouquet? - Wat moet je?
Langonnet? - Ja, hier.
Groentje, dek je iets beter.
Notre-Dame?
Meer weet ik niet.
Aangeslagen ging ik verslag uitbrengen.
Eindelijk, Esperanza. Wij breken hier op.
En in Bingo Dinges?
Wat is dat? - De overdracht van de gevangenen.
Leg ik het hier neer? - Geef hier.
Sta daar niet zo. Het lijkt Pompei wel.
Je gaat morgen naar de Vogezen.
Deze expeditie is me niet in de kouwe kleren gaan zitten.
Als je ziek wordt: In de Vogezen hebben ze goeie keeltabletten.
Ingerukt.
Een paar maanden later raakte ik gewond, bij de Somme.
Ik kwam in een ambulance terecht bij korporaal Chardolot uit Bingo Crépuscule.
Zijn dagen waren geteld.
Ik ben het, Esperanza. Uit Bingo Crépuscule, weet je nog?
Ik herkende je niet.
M'n vijf jongens in het niemandsland, hoe is het daarmee afgelopen?
Wat denk je? - Heeft niemand het overleefd?
Last van je geweten? Had je maar bij ons in Bingo moeten blijven.
Dan had je gekerfde M's gezien, een wapperende onderbroek en een albatros.
Je ijlt, je hebt koorts.
We hebben vijf kerels weggestuurd en vijf lijken teruggekregen.
Dus...
Ik kan me voorstellen hoe je nu kijkt. Goed zo.
Had hij het echt over een M en een albatros?
En over een onderbroek.
Deze spullen moest ik namens de mannen aan hun familie geven.
Mijn toestand stond dat in de weg.
Dat is een kopie van een brief van Benoît Notre-Dame aan zijn vrouw.
Het origineel heb ik al opgestuurd.
Zit u hier vanwege gas in uw longen?
Nee, de Spaanse griep.
De wegen van de dood zijn ondoorgrondelijk.
Mathilde, als huilen niet lukt, mag je ook praten.
Zeg dan maar niets.
Maar al pratend kun je misschien ook huilen.
En dan zeg je misschien wat je eerst niet kon zeggen.
Maar je mag ook stijf volhouden.
P'tit Louis, zeg tegen Véro dat ik ondanks alles aan haar denk.
Biscotte en ik hebben het bijgelegd. Vaarwel, vriend. Bastoche.
Benoît Notre-Dame, 18- 18. Ik zal je een tijd niet schrijven.
Zeg tegen Bernay dat ik het begin maart wil regelen. Z'n mest is te duur.
Zeg tegen m 'n lieve Baptistin dat hij goed naar z'n moeder luistert.
Ik hou van je. Benoît.
Voor Tina Lombardi. Van Ange Bassignano.
Als Erwtje binnenkomt voor ik aan tafel geroepen wordt, leeft Manech nog.
Ik heb geen honger.
Aan tafel. Kom op.
Aan tafel, Mathilde. - Ik kom.
Mathilde is op 1 januari 1900 geboren. Handig om haar leeftijd uit te rekenen.
In 1903 komen haar ouders om wanneer bus 44 verongelukt.
Sindsdien zegt ze: - Wijlen mijn ouders, wijlen mijn ouders.
Haar oom Sylvain en tante Bénédicte voeden haar op...
dankzij de verzekering die advocaat Pierre-Marie Rouvières geregeld had.
Op haar vijfde krijgt Mathilde polio.
Ze is maanden bedlegerig ondanks de mosterdpap...
het pendelen en de klavertjevier-thee.
Mathilde is nu 20. Ze speelt tuba...
het enige instrument dat verdriet kan weergeven.
Hond Erwtje slaapt en laat windjes.
Bij iedere wind zegt Bénédicte: - Hondenscheet, geluk bij de vleet.
Mathilde's benen moeten dagelijks behandeld.
Na de oorlog masseert zwemkampioen Georges Cornu haar dagelijks.
In het begin geneerde ze zich, maar het wende.
Als ze in de stemming is, denkt ze dat Georges opgewonden raakt.
Op een dag zegt hij: - Je hebt een prachtig lijf, jongedame.
En ik heb meer dames gemasseerd.
Ze weet niet meer hoe ze hem moet noemen.
Beste Georges...
Lieve Georges...
Sjors...
Voor ze inslaapt, fantaseert ze soms over opwindende situaties.
Mathilde hoeft haar fantasieën nooit te voltooien. Het genot komt toch wel.
Maar sinds hij weg is, kan ze daarbij niet meer aan haar verloofde denken.
Het is niet anders.
Als ik jou was, zou ik het vergeten. Je gelooft in een dode mus.
Want waarom hoor je niks van hem? - Omdat hij gevangengenomen is...
en bij een Duitse blondine met dikke tieten is blijven hangen.
Een Breton die iedere dag zuurkool moet eten?
Dat bestaat niet.
Kan ik niet helpen? - Hou je beide benen maar op de grond.
Ik kan nog staan. - Wat zei je?
Niks. - Ik hoorde je wel.
Maar het slaat nergens op.
Manech kan in Bingo niet gevangen- genomen zijn, de Fransen wonnen daar.
Doorgaans maken de overwinnaars krijgsgevangenen.
Dan is ie de kluts kwijt of is hij ondergedoken om het cachot te ontlopen.
Dat lees je in boeken. Ga verder met je leven.
Je kunt makkelijk een man vinden, ondanks...
Ook hier zit een valse noot in. Ik moet op zoek...
naar de veldkeukenplunderaar, Célestin Poux...
of naar het Corsicaanse hoertje.
Zij weet misschien meer. Morgen ga ik naar Parijs.
Waarvoor? - Om een overlevende te zoeken.
Germain Pire, detective sluw als een vos
Brandende kwesties ben ik wel gewend.
Tal van zaken lagen nu in de rivier als ik me er niet mee bemoeid had.
Neem deze grote zaak. Een zeer netelige kwestie.
In 1917 is een trein vol schoolkinderen ontspoord: 425 doden.
Een officier had opdracht gegeven om te vertrekken, ondanks defecte remmen.
De regering Poincaré stopte de zaak in de doofpot.
Nabestaanden wisten maar één manier om de officier te vinden:
Germain Pire.
Sluw als een vos. - Veel sluwer.
Mooi dat ik die officier gevonden heb, ten koste van de legerleiding.
Goed, hij lag onder de groene zoden.
Ik pak m'n koffer en ga die Célestin Poux en dat Corsicaanse meisje vinden.
En uw tarieven, meneer Sluwe Vos?
Vossen pakken alleen duiven.
Voor jou is het...
20 franc per dag, plus onkosten natuurlijk.
Waarom die voorkeursbehandeling?
Hélène, kom eens gedag zeggen.
Maak je geen zorgen. Ik eet weinig, drink niet...
en ben niet scheutig met fooien.
Notre-Dame in Parijs? - Nee, ik bel uit Parijs...
en zoek Benoît Notre-Dame.
Ja, een bovenste beste man.
Gevallen voor het vaderland. We zijn meer zielen kwijtgeraakt.
Wonen z'n vrouw en de kleine Baptistin daar nog?
Juffrouw, ik versta er niks van.
Nee, ze is met de noorderzon vertrokken.
Hoor ik daar koorzang? - Ja, wat dacht u dan?
Dit is een kerk. Bij u hoor ik niet bepaald gewijde muziek.
Dank u wel, pastoor.
Bingo Crépuscule...
Dat slaat nergens op. Ridicuul.
U doet toch graag hopeloze zaken?
Twintigjarigen horen niet brutaal te zijn. - Neem me dan ook serieus.
Je verspilt je erfenis met die groteske speurtocht.
Bingo Crépuscule... Waarom niet Joepie Hoera?
Ik wil de legerarchieven bekijken.
Mathilde, als een van de veroordeelden het inderdaad heeft overleefd...
dan zat ie nu in een strafkamp.
En dan zou jij hem met je zoektocht in gevaar brengen.
Wees redelijk. Toen ik je ouders' belangen ging behartigen...
Wijlen mijn ouders.
En een van hun belangen was mijn geluk.
Tot ziens.
En bedankt, Pierre-Marie.
Vat het niet verkeerd op, Mathilde.
Ik denk aan je toekomst. Het is al naar genoeg dat je gezondheid verslechterd is.
Goed, ik zal kijken wat ik kan doen.
Die dingen gebeuren niet alleen in Lourdes.
Mevrouw, ik zoek Tina Lombardi. Ik ken haar van vroeger en...
Dames, ik ben een aangetrouwde oom van Tina Lombardi en ik wilde...
Meneer, ik behartig de belangen van de familie Lombardi...
en ik zoek Tina in verband met een erfenisje.
Zoekt u Tina Lombardi? - Ja, dat is te zeggen...
Ken je Corsica niet?
Prachtig, heel pittoresk.
Maar niemand wist waar Tina Lombardi rondtippelt.
Gelukkig vond een hoge politieambtenaar een spoor van haar in Bar-le-Duc.
Valentina Emilia Maria Lombardi, roepnaam Tina...
is in 1916 in de buurt van het 23ste regiment van Marseille gesignaleerd.
In Lyon ben ik haar kwijtgeraakt...
terwijl ik niet stilgezeten heb.
In rook opgegaan in de rosse buurt van Lyon.
Dus u geeft het op? - Welnee.
Pire geeft nooit op, Pire is 'n doorzetter. Sluwer dan Pire bestaat niet.
Mooi. Dank u.
Heel even maar.
Niet m'n ogen.
Voorzichtig daarmee.
Zeg het maar.
Dit is mijn verloofde. En dit is een meubelmaker...
die u zou kennen.
Ik heb ineens dorst.
Een lekker glaasje wijn... - Is het beste medicijn.
Dat zei m'n oudtante. Ze is in 1911 op haar 99ste in Besancon overleden.
Nooit een dag ziek geweest.
Zet 'm op. - Hout brengt geluk.
De oorlog?
Nee, een hyena...
in de dierentuin. Ik moest 'm zo nodig aaien.
Bastoche en z'n vriend Biscotte hebben deze hand gemaakt.
Z'n gabber sinds een reddingspoging tijdens de overstroming van 1910.
Bastoche was een vakman, maar Biscotte was een kei.
Een virtuoos met de houtvijl.
Hij heeft het scharnierwerk gemaakt.
Voor u.
P'tit Louis, zeg tegen Véro dat ik ondanks alles aan haar denk.
Biscotte en ik hebben het bijgelegd. Vaarwel, vriend. Bastoche.
Ze hadden dus ruzie. Weet u waarom?
Een mysterie.
Ze hadden samen veel meegemaakt. De Marne, de Woëvre, de Somme.
En ineens konden ze elkaar wel schieten.
Biscotte is overgeplaatst en omgekomen in een militair hospitaal.
Gelukkig hadden ze het op tijd bijgelegd.
Ze staan vandaag niet te trappelen.
Nog maar een glaasje. - Je hebt dorst, hè?
Hij heeft een hart van goud. Op de liefde.
De echte liefde. - Wie was die Véro?
Véronique Passavant, z'n verkering. Hij nam haar vaak mee.
Wat was er tussen hen voorgevallen? - Ik denk dat ie vreemdgegaan was.
Hier staat het jaar 1917.
Wat zijn die rode dossiers? - Defensiegeheim.
Daar moet je toestemming van hogerop voor hebben.
Help hem even.
Stel nou dat u 'hogerop' bent, mogen M. Rouvières en ik ze dan raadplegen?
Met zo'n mentaliteit was ik geen officier.
Mathilde, wees blij dat we hier binnen mogen. Normaal duurt dat maanden.
Er lijkt orde in te zitten, maar integendeel.
Departement Somme... - Bouchavesnes, loopgraaf 108.
Wat een bende. Weerzinwekkend.
Ioopgraaf 108 vertrouwelijk
Je kon in die tijd geen taxi krijgen.
Het gaat dus om loopgraaf 108.
Loopgraaf 105, loopgraaf 107... Waar zit 106?
Loopgraaf 108.
Duitse loopgraaf. In 1916 door ons veroverd en Bingo Crépuscule genoemd.
Waarom niet Joepie Hoera?
7 januari: Zware strijd met veel verliezen:
Kapitein Favourier, geschiedenisleraar...
luitenant Estrangin, assuradeur...
korporaal...
Een deel van de verliezen valt onder 'vertrouwelijk'.
Hoe bedoelt u? - Het spijt me.
Zelfs de generaal kan niks voor u doen.
In ieder geval bedankt voor uw tijd. - Geen dank.
Het spijt me, niks bijzonders. Alleen administratieve stukken.
Het was te voorzien. - Het zat er dik in.
Je overdrijft, Mathilde.
Ik hoop dat dat velletje geen defensiegeheim is.
Als het belangrijk is, moet u het zeggen. - Het is maar een...
een verloforder.
Van de president? - Ja.
Soms stuurde Poincaré verdienstelijke soldaten met verlof. Punt uit.
Ik loop met u mee.
Korporaal Kléber Bouquet. Korporaal Francis Gaignard.
Soldaat 2de klas Benoît Notre-Dame. Soldaat 2de klas Ange Bassignano.
Soldaat 2de klas Manech Langonnet.
Wegens zelfverminking wordt u ter dood veroordeeld.
Als binnen zeven tellen de trein geen tunnel inrijdt...
of de conducteur niet komt, dan is Manech dood.
Een, twee...
drie, vier...
vijf, zes...
Kaartjescontrole.
1 april.
Na de krantenstaking plaats ik een oproep.
'Beloning voor informatie over Bingo Crépuscule. ' Goed zo?
Zo krijgt ze haar eetlust nooit terug. Ze moet naar het feest in Quimper.
Hoezo? - Dat zou je goed doen.
Er lopen vast leuke jongens rond. - Wat moet ik daarmee?
Trouwen, kinderen krijgen. Help me nou eens.
Krijg ik ook wat? - Drink je wijn?
Een lekker glaasje is het beste medicijn.
Hoe kom je daarbij? - Van 'n kroegbaas met 'n houten hand...
die een tante had die in 1911 in Besancon overleden is.
Nog een keer? - Ze is in 1911 in Besancon overleden.
Ze is 99 geworden. Haar neef met de houten hand heeft een kroeg in Parijs.
En die vroeg net als Sylvain 'hoe kom je daarbij? '
Ze is al dronken.
Zie je dat?
Albatrossen zijn koppig.
Hij weet dat de wind het eerder opgeeft.
M'n grind.
Van Véronique Passavant. 17 juli 1920.
Ik schrijf je bij P'tit Louis die het over je had.
Ik had laatst een ontmoeting waarvan ik ondersteboven was.
Ik liep laatst weemoedig naar Bastoche's werkplaats.
Ik wil Bastoche spreken.
Bastoche? Die is aan het Somme-front gesneuveld. Wist u dat niet?
Ik heb iets anders gehoord. - Wat dan?
In m'n ziekenhuis liggen syfilislijders. Eentje heeft me dit voor jou gegeven.
Antwoord, als je niet kapot wilt gaan aan ettergezwellen.
De kameraad met wie Bastoche zich schuilhoudt, dat is toch een Corsicaan?
Als kind had ik het al niet op nonnen.
Tina Lombardi weet iets wat wij niet weten.
Wat? - La Lombardi...
weet iets wat wij niet weten.
Iets waardoor ze denkt dat Bastoche nog leeft.
Samen met een andere veroordeelde. Die snol denkt natuurlijk aan haar Ange.
Maar als Bastoche het overleefd heeft, heeft hij Manech beschermd.
Als... Geef hier.
As is verbrande turf.
Misschien wel. Maar hoopt doet leven.
Ledere keer moet ik het grindpad fatsoeneren.
Als ik grind zie, kan ik het niet laten. Voor de jongejuffrouw.
Van IJzerhandel Leprince. Parijs, 25 juli 1920.
Juffrouw, ik reageer op uw oproep...
waarin u Célestin Poux uit Bingo Crépuscule zoekt.
Ik heb 'm goed gekend, de jatmoos en linkmiegel.
Dankzij hem heeft het me aan niets ontbroken.
Olivier Nergeton, speelgoedfabrikant.
Poux was onze redding. Zijn bijnaam was 'de schrik van de keuken '.
Hij vervalste dodenlijsten, zodat de rest twee keer zoveel te eten had.
Ontmoet u hem ooit, zeg dan dat we hem niet zullen vergeten.
Etienne Morillon, onderwijzer. 3 augustus 1920.
We lachten ons dood met hem. Hij had zelfs onze mascotte afgericht.
Het vlees.
Dag, mevrouw. Wat een weertje. Germain Pire, privé-detective.
Ja, Mathilde heeft het over u gehad.
Sylvain, vraag of Mathilde naar beneden komt. Meneer de Vos is er.
Poe, die Poux heeft geen zitvlees.
Poeperdepoep, hij poetst de plaat voortdurend.
Het zal geduld en geluk vergen om hem te vinden.
Jammer.
Kijk eens, Hélène, lekkere zoutjes. Proef maar eens.
Willen jullie niet in de keuken zitten? - Bedankt, Bénédicte.
Goed, ik ben weg.
Met Tina Lombardi ligt het anders.
Zij brengt anderen op 'n dwaalspoor. - En ze vermomt zich.
Nieuws van Biscotte?
Benjamin Gordes toen hij beste meubelmaker van Saint-Antoine werd...
voor de zesde keer.
Maar...
Inderdaad.
Biscotte, de beste vriend van Bastoche, heet Benjamin Gordes.
Het schijnt dat het eerst dikke mik was, en daarna hommeles.
Vertel op.
Ik wil niet met jou vechten. Hou op.
Wiens idee was het eigenlijk?
Het was jouw eigen idee.
Rotzak.
Het was haar idee.
Het gaat natuurlijk om een vrouw.
Véronique maakt het in juni 1916 uit met Bastoche.
Kort daarna krijgt Bastoche heibel met Gordes.
Klaar als een klontje. - Dus pas in Bingo zien ze elkaar weer.
Bingo, het einde van alles. - Nee, het begin van alles, meneer Pire.
Tina Lombardi lijkt zeker te weten dat Bastoche nog leeft.
Wat onderscheidde Bastoche die avond van de anderen?
Hij was de enige timmerman.
Nee, iets anders onderscheidde hem. Duitse laarzen.
Hij droeg als enige Duitse laarzen. - Je hebt gelijk, ja.
Tina Lombardi heeft gehoord dat iemand met Duitse laarzen het overleefd heeft.
Wie weet niet als enige.
Ik kwam twee soldaten tegen, net zwervers.
De ene droeg Duitse laarzen en ondersteunde de manke.
Bovendien weten we dat Bastoche het net had bijgelegd met z'n vriend.
Misschien heeft dat alles veranderd.
Als de schil heel blijft, heeft Gordes Bastoche én Manech gered.
Zo kan de taart voorlopig nog niet de oven in.
Ik moet terug naar Parijs.
Naar Parijs.
Alweer? Zo is de erfenis van je ouders snel op.
Wijlen m'n ouders.
Lekkere makreel.
Ik zoek Elodie Gordes. - Die verkoopt verderop wortels.
Dank u wel.
Elodie Gordes?
Kijk eens.
Ken ik niet.
Welke kent u niet? Deze soms?
Hadden Biscotte en Bastoche ruzie om u?
Ga toch weg. - Ik wil het alleen maar weten.
Ze hebben elkaar in Bingo Crépuscule weergezien. Mijn vriend was daar ook.
In die gore loopgraaf. Ik wil het kunnen begrijpen.
Ik wil het begrijpen.
Het zat anders dan je denkt. Ik kan het niet vertellen.
Geef me je adres. Schrijven is niet m'n sterkste kant...
maar ik zal het in een brief uitleggen. Dat beloof ik.
M'n grind.
Niks voor mij?
Wat zeg je? - Niks voor mij?
Alleen de krant.
Het gaat over van alles, behalve over Elodie Gordes.
Leuk, hoor. - Er staan interessante dingen in.
Laat de president onderzoek doen naar de veroordeelden van Bingo Crépuscule?
Dat had ie misschien gedaan als ie niet in pyjama uit de nachttrein was gevallen.
Hij draagt 's nachts tenminste een pyjama.
Hij draagt wel pyjama's.
We kregen vijf lijken terug. Dus...
Dat je een dief was, wist ik. Maar een pyromaan...
Is dat allemaal voor mij? - Alleen deze.
Dit keer moet ik niet m'n grind fatsoeneren, maar de postbode.
Geen grind meer? U hebt gewonnen. - Daar gaat het niet om.
Een glaasje? - Daar sla ik niet af.
Mejuffrouw, wilt u mijn verhaal niet verder vertellen?
Toen ik mijn man leerde kennen, had hij vier kinderen. Maar niet van zichzelf.
Hij had een zieke Poolse gehuwd en vóór haar dood haar kinderen erkend.
Zelf had ik een dochtertje van drie.
Toen had hij, die zelf geen kinderen kon krijgen, vijf kinderen.
Bijna over mama heen.
We zijn vier jaar gelukkig geweest.
We hadden plannen, wilden dolgraag een keer naar de zee.
Toen werd het oorlog.
Ik dacht dat z'n vriend Bastoche op hem zou letten.
Maar toen hij voor het eerst naar huis kwam, in september 1915...
begreep ik dat het nooit meer als vroeger zou worden.
Dit houdt ons daar op de been.
Toen kameraden door een brandend veld liepen, knalden hun patroongordels.
We hebben het lijk van een kameraad gebruikt om dekking achter te zoeken.
Hij broedde al een tijdje op iets. De tweede nacht begon hij erover.
Als ik deserteer, word ik opgepakt.
M'n enige redding is een zesde kind.
Als je zes kinderen hebt, word je naar huis gestuurd.
Maar hij kon geen kinderen krijgen.
Ik durfde amper te bedenken waar hij heen wilde. Tot hij er weer over begon.
Ik vraag het je zelf, dus het is geen ontrouw.
Vooral niet met Bastoche.
Afblijven.
Die anderen zijn ook niet van mij. - Over 9 maanden is de oorlog voorbij.
Die oorlog is nooit voorbij. En hoop doet leven. Help me nou.
En op een dag kreeg ik een briefje van Bouquet Kléber, alias Bastoche:
Als ik iets kleurigs uit het raam hing, zou hij niet boven komen.
Hallo. Elodie? - Ja. Kom binnen.
Wil je een kopje koffie? - Graag, ja.
Kom maar verder. Na jou.
Dank je.
Suiker? - Nee, dank je.
Is dat paarlemoer? - Ja, door Benjamin gemaakt.
Grappig... - Dat we elkaar nooit ontmoet hebben.
Zijn de kinderen er niet? - Jawel.
Ze spelen op de binnenplaats.
Een opkikkertje erbij? - Graag.
Toch maar niet, sorry. Ik heb er geen zin in.
Ik ook niet.
Zullen we tegen hem zeggen dat we het gedaan hebben?
Dat is beter voor jou, voor mij...
voor iedereen.
Als je lacht, heb je hier een haakje.
Die zal ik zo laat mogelijk sluiten.
Overmorgen, op het station.
Nog een laatste glimlachje.
Om het haakje te sluiten.
Ik ben niet eens zwanger geraakt. Maar al snel was m 'n man niet meer bang...
maar jaloers.
Waar? Wanneer? Hoe vaak? Vond je het lekker?
Het werd een kwelling voor hem en voor mij.
Bastoche is gesneuveld, zoals je weet.
En m 'n man is omgekomen in bombardement op een hospitaal.
Fijn om m 'n hart te kunnen uitstorten. Soms ben ik bang dat ik gek word.
Elodie Gordes.
Kom gauw, Mathilde.
Mr. Rouvières is aan de telefoon. Kom snel.
Schiet op. Kom nou.
Mathilde, met Pierre-Marie.
Ik heb slecht nieuws.
Hoewel, slecht... Je had het kunnen weten.
Maar nu kun je niet meer doen alsof je het niet weet.
Wat één ding betreft had je gelijk.
Manech en z'n kompanen zaten inderdaad in die loopgraaf met die malle naam.
Ze liggen begraven op het kerkhof van Herdelin...
nadat ze eerst onder een zeil in een granaatkrater gelegen hadden.
Dat is het, lieve Mathilde.
Hallo? Mathilde?
In juni 1909 is Mathilde dus negen.
Manech Langonnet is tien.
Doet het pijn als je loopt?
Het is vrijdag of zaterdag.
Dat weet Mathilde niet meer.
Heb je vrienden?
Ik wil je vriendje wel zijn.
Stink ik naar vis?
Ben jij al eens op de vuurtoren geweest?
Ik kan je helemaal tot boven dragen.
Want mijn vader is de vuurtorenwachter.
Doe niet zo verwaand, vrome slome trut.
Wil je een oplawaai?
Kun je ver zien vanaf de vuurtoren?
Alstublieft.
Hondenscheet, geluk bij de vleet.
Manech houdt van Mathilde.
Mathilde houdt van Manech.
Manech houdt van Mathilde.
Geef maar.
Alsjeblieft. - Ik rook niet.
Dat weet ik.
Om vrienden te maken.
Als ik vóór de auto bij de bocht ben, komt Manech levend terug.
Als ik vóór de auto...
bij de bocht ben...
komt Manech levend terug.
Vóór de auto bij de bocht zijn...
En jij maar opscheppen dat je een jaar ouder was...
Nu ben ik ouder dan jij.
De man van wie je die handschoen gekregen had, heet Célestin Poux.
Grappig, hè?
En de detective die ik heb ingehuurd heet Germain Pire.
Hij noemt zichzelf sluw.
Maar hij heeft jou niet gevonden en het Corsicaanse hoertje ook niet.
De draad is gebroken, Manech.
Maar ik geef het niet op.
Ik geloof nog in het spoor van Tina Lombardi.
Maar daar heb ik zekerheid voor nodig, snap je.
Daarvoor moet en zal ik Célestin Poux vinden.
Je maakt het me wel erg moeilijk.
In Bretagne waren we beter af geweest.
Gaan we, Mathilde?
Straks vat je kou.
Ange Bassignano op 17 januari 1917 gesneuveld
Thouvenel.
Wat moet je van me?
Wie ben je?
Heb jij me gebeld?
Wie ben je?
De tijd verstrijkt. Geen nieuws van Célestin Poux.
Mathilde zinkt weg in haar verdriet.
Ze moet eten. Straks valt ze flauw.
Bewaar die mergpijp voor haar.
Straks raken we nog gewend aan verdriet.
Eindelijk, in de nacht van 15 september 1920, laat de draad zich weer oppakken.
'Poux gevonden. Ik stuur hem u met de zegen van God en Harley Davidson. '
'Op mijn kosten, uiteraard. Germain Pire. '
Célestin Poux, de schrik van het asfalt. Was die advertentie van u?
En Mathilde wringt zich de handen...
om maar niet te trillen en te huilen, om maar geen domme gans te zijn.
Ik zag niet dat hij werd neergeschoten. Ik was eten halen...
en kwam Lebègue tegen, een kennis.
Hij kwam uit de Meuse, en hij was niet van de slimste...
maar hij kon koffie van maagpoeder onderscheiden.
We hadden ruzie over twee kilo koffie vermengd met houtskool.
Die had ik geruild voor Hollandse tabak. - De laatste keer dat u Manech zag...
leefde hij toen nog?
Hij gedroeg zich zeer opvallend.
Hij begon een grote M te kerven in een boom in het niemandsland.
Hij wist er drie te kerven voor de Albatros hem te pakken nam.
De Albatros? - Albatros...
die op zijn wieken wijd als lome reisgenoot...
elk schip nabij kan blijven dat over 't bitter diep der golven glijdt
Baudelaire, juffrouw.
Maar in 1919 was een Albatros een Duits vliegtuig met een mitrailleur achterop.
Heeft u hem een handschoen gegeven?
Een rode, van grove wol.
M'n verloofde breide constant sjaals en wanten voor me.
Een hele partij ging naar de Senegalezen in ruil voor gouden kiezen van Duitsers.
Na de oorlog heb ik ze laten omsmelten. Zo kon ik die Harley kopen.
Maar weet u zeker dat Manech dood is?
Iemand die 'm gezien had, zei: Met zulke verwondingen vertel je 't echt niet na.
Van de vijf heb ik er drie voor m'n ogen zien afknallen.
Ik geef me over.
Niet schieten.
Heb medelijden. Ik geef me over. Laat me erdoor.
Ik ben als jullie, ik hoor bij jullie.
Duitsers goed. Niet schieten.
Heb medelijden. Ik ben geen Fransman, maar Corsicaan.
Ik heb niks tegen Duitsers.
O, is hij geen Fransman?
Dan trek ik z'n geboortebewijs in.
Omgelegd door een Franse korporaal.
Thouvenel, een vinnig, schietgraag mannetje.
Een steen in plaats van een hart, en een scherp oog.
Stomme zak.
Het smaakt u wel hè? - Voor zo'n maal vermoord ik m'n moeder.
Onzin, hij is wees. - Net als voor confit met truffels.
Ik heb truffels uit de Périgord... - Wie heeft u nog meer zien sterven?
Die jongen die koudvuur had. - Six-Sous.
Ja, die lasser.
Kameraden...
Voordat ik sterf heb ik nog een laatste wens.
Staande pissen...
als een man. Toe maar, kameraden, schiet maar lekker.
En Bastoche? - Die had zich zo goed verstopt...
dat niemand hem zag, al antwoordde hij wel als er werd geroepen.
Hij was zeker buikspreker van beroep. - Nee, meubelmaker.
Hij schijnt te zijn neergeschoten door die diezelfde Albatros.
Hij vloog in brand en stortte neer op de Duitse linie. Retour afzender.
En die boer uit de Dordogne?
Die hield zich dood.
Maar 't heeft 'm niet gered, want de mof vond het niet leuk van dat toestel.
Niet kijken, anders bezeer je je.
Toen ik terugkwam met eten, begon er net een beschieting.
Die ging over in een vreselijk bombardement.
Als je het niet hebt meegemaakt, weet je niet wat het is.
Je benen willen je niet meer dragen, je hart beukt als bezeten.
Die boer uit de Dordogne werd weggevaagd.
We moeten aanvallen voor we doodbloeden.
Plaats de bajonetten.
Wat ik tot nu toe heb verteld, was nog maar kinderspel.
Voor Frankrijk.
Voorwaarts.
We waren voorbij de lijken van de gevangenen...
toen de mitrailleurs van Chez Maxim ons volkomen wegvaagden.
Voorwaarts.
Lavrouye heeft de documenten onder zich gehouden.
Ziekendrager.
Wat voor documenten?
Dat kon hij niet meer zeggen.
Die avond had iedereen een driedubbele portie soep.
Favart en Chardolot maakten de verliezen op.
Waarom tellen die vijf nu weer mee als soldaten?
Orders van hogerhand.
Dat lijkt me gerotzooi. - Dat lijkt me Lavrouye.
En dit lijkt me bikken. Eet je soep voor ie koud wordt.
Hij is al koud.
U heeft er drie van de vijf zien sterven.
Met eigen ogen.
Valse hoop geeft alleen maar meer pijn. - Zo vals is ie niet.
Wilt u m'n far proeven? - Mag dat wel?
Met wat crême fraîche. - In dat geval...
U doet m'n kookkunst eer aan.
Ik stop haar maar in bed.
We gaan allemaal een dutje doen.
Rustig, kalm aan een beetje.
Geen stuurmanskunst, geen zwier. U houdt meer van harken dan van slippen.
Ik rijd u naar de volgende brievenbus. - En m'n fiets?
Die neem ik. Ik heb gevochten, ik ben niet zo'n watje van de post.
Ik kon 't niet helpen, ik heb astma. - Maar je fietst wel.
Ja, aan zee kan dat wel.
Het is toch geen zijspan?
Mannen. Bij het minste zijn ze weer jochies.
Als ze maar geen soldaatje spelen.
'Ik zal een tijd niet schrijven. Zeg Bernay dat ik begin maart... '
Het kan toch niet dat hij zulke banaliteiten schrijft?
Het is gecodeerd. Maar een code van geliefden...
kraak je niet met gezond verstand, noch met de Heilige Geest.
Als ze Bastoche hebben gezien met z'n Duitse laarzen, heeft hij het overleefd.
Dat hoeft niet. Gordes wilde 'm niet de loopgraaf uit sturen met die laarzen.
Als de mof je daarmee pakt, weet ie dat je een van hun hebt beroofd.
Dan heeft Tina Lombardi een vals spoor gevolgd.
Haar soldaat met Duitse laarzen...
was Bastoche niet. - Nee, precies, het was Gordes.
Hij was samen met een jongen van lichting 1917, ene Desrochelles.
Ik kwam een paar ziekendragers tegen die 'm net hadden gezien.
Ben jij van Bingo? - Zou kunnen.
Gordes heeft een hoofdwond. Dat joch was er erger aan toe. Desrochelles.
Ze gingen naar de hulppost. - Op Duitse laarzen. Leve de anarchie.
Anarchie...
Wat is er, Mathilde? - Wat heb ik verkeerd gezegd?
Doe 's open.
Doe nou niet zo.
Wat heeft u gedaan?
Al drie jaar weet je dat hij dood is. - Pure koppigheid.
Nee, dat heet hoop.
En die is net vernietigd door M. Poux.
Kan ik iets doen om het goed te maken?
Ja.
Ga met me naar Bingo Crépuscule.
Net een Indiase prinses op een olifant.
Ja, met haar drijvers. De jacht op het Grote Verdriet.
Hier was het. Precies hier.
En honderd meter verder, recht tegenover Bingo...
lag de Duitse loopgraaf Erlangen.
Waar is die verkoolde boom?
Alle stronken en puin en zo...
zijn gebruikt om de loopgraven dicht te gooien.
Die vijf doden lagen twintig meter verderop onder een zeil...
met een schep aarde erover. Geen mooi gezicht.
Dat zal best. - De jongste leek nog wel een kind.
Weet u nog of hij een handschoen droeg, van grove rode wol?
Ze hadden allemaal een hand in het verband, maar niks aan de andere hand.
Ik heb geen handschoen gezien.
Athos.
Ik wil niet dat hij hier graaft. Want als je hier gaat woelen...
stuit je op dingen die je een arm of een been kosten.
Dat is de crypte. Er was een kapel tussen de Duitse loopgraaf en de onze.
Er was vrijwel niks van over. - Ik herken helemaal niks meer.
Kan Manech die handschoen zijn verloren toen hij viel?
Het was grove wol, maar hij zat wel strak.
De andere heb ik tot het eind toe gedragen om hete deksels op te tillen.
Had ie 'm uitgetrokken om in de boom te kerven?
Ik zou het zo gauw niet weten.
Wat voor kleur rood was het? Helderrood?
Knalrood, met witte streepjes er ingebreid.
Net maden op een goudrenet.
Pardon dat 't zo moet. De familie van m'n man heeft erg geleden door de oorlog.
Ik wilde niet tegenover een Franse soldaat aan tafel plaatsnemen.
Wat weet je?
Voor hij stierf, zag m'n broer Günther hoe je verloofde...
drie letters in die boom kerfde.
Hij droeg een rode handschoen met witte stippen.
Dat weet ik van een kameraad van Günther.
Toen ons vliegtuig op je verloofde schoot...
vond iedereen dat afschuwelijk. Meteen daarop brak de hel los.
Tot twee maal toe moet God die Franse soldaat gered hebben.
Daarna vielen jullie soldaten aan...
en hebben ze m'n broer gedood.
Hij was 23.
Ik kom z'n kruis bekijken op 't kerkhof.
Ik vind het heel erg.
De tijd heelt alle wonden. Je zult het zien.
Ik ga terug, anders wordt hij ongerust.
Zo te zien is ie toch niet vernietigd. - Wat niet?
De hoop.
Wat nu weer? - Tina Lombardi gaat naar de guillotine.
'De Officierenmoordenares. '
Ze heeft Lavrouye en Thouvenel gedood en had 't op maarschalk Pétain gemunt.
Het idee dat je in een rolstoel zat om mij week te maken.
Je bent de enige met wie ik wil praten.
Omdat ik weet dat we op elkaar lijken.
We laten ze nu alleen.
Wat ik heb gedaan, had jij kunnen doen. - Dat denk ik niet.
Ik zou te bang zijn. - Ik ben niet bang.
En ik heb nergens spijt van.
Behalve van m'n haar.
Ze knippen me kaal voor ik het schavot opga.
Het idee om als een Jeanne d'Arc m'n Ange weer te zien...
Waarom wilde je Pétain pakken?
Het was zijn idee ze uit de loopgraaf te sturen.
Waarom dan niet Poincaré? Die heeft gratie geweigerd.
Weet je dat niet?
Hij had ze wel gratie verleend, alle vijf.
Het is een verloforder.
Lavrouye heeft de documenten onder zich gehouden.
Waarom heeft die rotzak dat gedaan?
Omdat smeerlappen smerige streken uithalen. Dat is alles.
Geloof maar dat hij z'n verdiende loon heeft gekregen.
Jij en ik hebben hetzelfde onderzoek uitgevoerd.
Alleen op verschillende manieren.
Ik heb een verpleger gevonden die mijn Ange en de anderen heeft verzorgd.
Die Philippot wist zeker dat hij één van de vijf heeft teruggezien...
in het ziekenhuis in Combles.
Potige jongen, hoofdwond, Duitse laarzen...
Hij droeg een tengere jongen die buiten bewustzijn was.
Ja, zo was het, ik weet het nu zeker.
Potig, met een hoofdwond.
De arts die boven hem stond zei dat hij er niet over moest praten.
Je begrijpt beter dan wie ook hoe verschrikkelijk ik hoopte.
Toen ontmoette ik de man die m'n hoop de bodem insloeg:
Sergeant eerste klas Favart.
Hij vertelde hoe dat varken Thouvenel mijn Ange heeft neergeknald.
Alsof ie even ging pissen.
Ook hij heeft 't geweten.
Ik dacht maar aan één ding:
Iedereen uitschakelen die mijn Nino had laten lijden.
Dit heeft uw Ange u nagelaten.
'Wraak is nutteloos. Probeer gelukkig te worden, verdoe je leven niet om mij. '
'Je Ange uit de hel. '
De trein naar Parijs staat op spoor 2.
Gordes, die de laarzen had omgewisseld...
was die potig? - Biscotte? Nee, normaal postuur.
En Desrochelles, nog wel 's iets van gehoord?
Die was erg eenzelvig. Woonde bij z'n moeder.
Ik moet ophangen. Over een uur vertrek ik naar Venezuela.
Veel geluk, Célestin. - Jij ook.
U had niet verteld dat Poincaré gratie had verleend.
Dat was zout op je wonden geweest.
Ik wil nog een dienst vragen, Pierre-Marie.
Zeker weer iets met Bingo?
Zoon van boekhandelaar Paul Desrochelles...
die is gestorven februari 1897.
Jean Desrochelles, dat is 'm.
Wacht even.
In Saintes?
In de Charentes, ja.
M. Pire, u had vast wel een idee wat Tina Lombardi aan het bekokstoven was.
Die vrouw kan je beter mijden.
Als de panter boos wordt, vlucht de vos. - Nee, die snuffelt door. Op afstand.
Ik heb een nieuw spoor voor u.
Jean Desrochelles, geëvacueerd op 7 januari 1917.
Woont bij z'n moeder, de weduwe Desrochelles...
rue de l'Abbaye 22 in Saintes, Charentes.
Ik heb niks meer te doen.
U heeft geprobeerd me te bereiken. - Ja, die kameraad van m 'n broer...
wist zich nog iets te herinneren dat u mogelijk interesseert.
De twee Franse soldaten die hem hadden geëscorteerd...
wilden terug via het niemandsland.
Ze zagen de lijken van de veroordeelden. Eén lag in 'n soort kelder.
De twee Fransen leken erg verbaasd te zijn.
Ik weet niet of u er iets aan heeft.
Dank u wel.
'Zeg Bernay dat ik alles begin maart wil regelen. Z'n mest is te duur. '...
'Van hem kan je alles verwachten. '
Z'n mest is te duur...
Er moet een code in zitten.
De Vos heeft gebeld. - Hij heeft bot gevangen in Saintes.
Ik weet het.
Zegt u het maar.
Ja, dat weet ik nog wel.
De ouwe Bernay? Dat zegt me niks. Nee, die ken ik niet.
Benoît Notre-Dame gebruikte al z'n mest zelf, hij verkocht niks.
Dank u, meneer pastoor.
Ik moet deze brief ontcijferen. We zijn heel warm.
'Ben in Bernay... maart... '...
'Verkoop alles, zeg niets, luister naar niemand. '...
'Benoît. '
Ik zoek boerderij Au du bout du monde.
Het laatste huis aan de weg.
En als hij niet komt? - Hij komt wel.
Haal me over twee uur op.
Dag Mathilde. Het is gevaarlijk de doden tot leven te willen wekken.
Toen je advertentie in de krant stond...
wist ik dat het een kwestie van tijd was voor de politie zou komen.
Wees niet bang...
de kans om me van jou te ontdoen, heb ik voorbij laten gaan.
Dat je een dief was, wist ik. Maar een pyromaan...
Ik kon je niet doden. Tegenwoordig slacht m'n vrouw de kippen en konijnen.
De oorlog heeft me m'n kracht ontnomen. - U weet wat ik wil horen.
Leeft hij nog?
Op het laatst maakte hij 't niet best. Maar hij is taaier dan je denkt.
Niet bij elkaar blijven.
Toen 't rustig werd, ben ik gaan slapen. Kracht opdoen.
Gaignard. - We zitten heus niet in 't bordeel.
Bouquet. - Wat moet je?
Notre-Dame.
Dat pooiertje wilde zich overgeven. Daarna ging die Parijse lasser eraan.
Je verloofde begon in die boom te krassen, en toen kwam die Albatros.
Ik kwam bij doordat de aarde schudde.
Ik begreep niks meer. Maar door die granaat was een luik opengegaan.
Voor Frankrijk. Voorwaarts.
Ze gingen het niemandsland over.
Bij de tweede Duitse linie werden ze neergemaaid.
Een paar uur later werd ik wakker door een stem.
Verdomme, Bastoche is dood. Hij kan niet zo blijven liggen.
We halen 'm straks wel op. - Bastoche dood...
Kijk eens, hij beweegt nog. - Het groentje. Hij gaat ook kapot.
Het luik was weggerukt. Er kwam er een naar beneden, zwaar gewond...
Bastoche is dood.
Hij is dood.
We gaan allemaal kapot.
Het was die vriend van Bastoche die 'm z'n laarzen had uitgetrokken.
Toen ik had gegeten, rookte ik z'n tabak. Toen hoorde ik weer stemmen.
Verdomme nog aan toe.
Geen groentje.
En wat doet hij daar?
En waar is die boer uit de Dordogne?
Monsieur...
Ik heb het koud. - Rustig maar.
Je verloofde was erg toegetakeld, maar hij wilde leven, ik zag 't in z'n ogen.
Ik heb 'm opgetild en ben langs de loopgraaf gaan lopen.
Hij gloeide van de koorts, ik voelde z'n warmte op m 'n rug.
Hij ijlde ook.
Over een hart dat klopte in z'n hand.
Korporaal, het hospitaal is nog meer dan 500 meter.
Moet je vriend op de brancard? - Nee, het gaat wel.
Als jullie onderofficieren van Bingo zien...
zeg dan dat Gordes met Desrochelles naar 't hospitaal is.
Zoals je wilt, kerel.
Ik arriveerde vlak voor de explosie. Ze waren zo slim geweest...
het hospitaal in 'n zeppelin-hangar vol waterstofgas onder te brengen.
Het groentje is mee met een evacuatie-konvooi.
Haalt hij het? - Die heupwond is niet zo ernstig...
maar hij heeft een gevaarlijke longontsteking.
Jullie staan geregistreerd onder je nummer.
Ik wil er verder niks van weten. Het beste.
Zet die lier vast.
Alstublieft...
Daarna ben ik naar Bernay gelopen.
Ik wist niet of m 'n vrouw m 'n brief had gekregen. Ik wachtte elke dag bij de bus.
We kochten hier een boerderij...
de meest afgelegen boerderij die we konden vinden.
Hij heet 'Einde van de wereld'.
Dat is het.
Tot ziens.
Merkwaardig.
Er zit een gat in uw levenslijn.
Natuurlijk. Ik ben gestorven.
Op Bingo Crépuscule, net als je verloofde.
Als je Jean Desrochelles ooit vindt...
laat 't me dan weten. Je weet me te vinden.
Geneer je niet. Kom met Kerstmis maar door de schoorsteen.
Voor Mlle Mathilde.
Ik zal 'm haar zo geven.
Als ik u was, zou ik haar wakker maken.
Wat is er?
'Hij leeft. '
'Blijf waar je bent, Mathilde, blijf daar. '
'Ik kom eraan. Germain Pire. '
Wat ben ik dom geweest.
Sluwer dan de vos, sneller dan de gazelle.
Hij leeft, is gezond, maar is alles vergeten.
Z'n geheugenverlies is 100 procent. Hij moest opnieuw leren lezen en schrijven.
De psychiaters die hem sinds 1917 begeleiden, hebben weinig hoop.
Tegelijk weten ze als geen ander dat geen twee gevallen hetzelfde zijn.
Waar is hij? - In Milly-la-Forêt.
Z'n adoptie-moeder is gestorven, hij is voor de tweede keer wees.
Pierre-Marie, kent u M. Pire?
Van reputatie. - Het is me een eer.
Ik geloof het pas als ik hem zie. - Met eigen ogen.
Toen Desrochelles werd geboren, was z'n moeder 40, en hij enig kind.
Toen ze hem kwamen halen... - Voor het Ardennen-front.
Werd de moeder depressief. Ze kreeg bezoek van 'n dienstmaat van haar zoon.
Chardolot.
Helaas was het Jean.
Hij was geraakt door een granaat, en al een paar uur dood.
Ik moet u ook zeggen:
Het kan zijn dat de jongste veroordeelde zijn identiteit heeft aangenomen...
door de plaat jes te verruilen.
Ze is erin meegegaan...
vanaf het moment dat het ziekenhuis haar vroeg haar zoon te bezoeken.
Hij slaapt. Ik laat u alleen.
Hallo. Wie bent u?
Je moeder, lieverd.
Ik ben je moeder.
Ik heb een onderzoekje gedaan.
Zij is pas overreden door 'n vrachtauto, na een ruzie met een koopman.
Dat heb ik uit het proces-verbaal. - Dat wisten we toch al?
Trek het u maar niet zo aan.
Ze heeft niet geleden, ze was op slag dood.
Dat is het niet. Ik ben zo dom geweest.
Ik wilde je niet geloven, Mathilde. Maar ik had het moeten weten.
Neem het me niet kwalijk.
Tijdens deze 'Milly-expeditie'...
werken de zon, de lucht en de hele natuur mee.
Ze wil zo goed mogelijk voor de dag komen.
Witte kleren, dat staat fris. Wat lippenstift, wenkbrauwen bijgewerkt.
Geen zwart om de wimpers te verlengen. Dat geeft zo 'n troep als je huilt.
We hebben gezegd dat er een meisje komt van wie hij veel heeft gehouden.
Hij vond dat u 'n prachtige naam heeft.
Hij wacht op u in de tuin.
Doet het pijn als je loopt?
Wil je zien wat ik maak?
Ik laat het zo zien, het is nog niet af.
Waarom huil je?
En Mathilde gaat recht op haar stoel zitten...
legt haar handen op haar knieën en kijkt naar hem.
Daar, in die zachte lucht, in het licht van de tuin...
kijkt Mathilde naar hem.
En blijft maar naar hem kijken...